20 Jaar Alfred Mozer Stichting

 

12 augustus 1979 Sterfdatum Alfred Mozer (München, 1905), de eerste internationaal secretaris van de PvdA (1951-1958). In 1972 nam hij afscheid van de partij

 

4 november 1989 In Berlijn demonstreren een miljoen mensen tegen het DDR-regime, in navolging van massabetogingen in Dresden en Leipzig

 

8 november 1989 Bijeenkomst ‘Het beraad over de Oost-Europa stichting’. Besloten wordt tot oprichting van stichting die in meerdere landen actief moet zijn en zich specifiek zal richten op het steunen van sociaaldemocraten

 

9 november 1989 Val van de Berlijnse muur

 

15 februari 1990 Oprichting Alfred Mozer Stichting (AMS). Eerste voorzitter is Max van der Stoel, eerste directeur Berend Jan van den Boomen

 

1994 – 2000 De AMS geeft in deze jaren stelselmatig steun aan de Tsjechische CSSD, in samenwerking met andere Europese stichtingen

 

Augustus 2005 De AMS is niet meer de Oost-Europa stichting van de PvdA, maar de internationale stichting voor sociaaldemocratie, zonder geografische beperkingen. In Turkije, Marokko en Jordanië worden activiteiten ondernomen

 

2007 Beëindiging van activiteiten in Roemenië en Bulgarije, na hun toetreding tot de Europese Unie

 

12 februari 2010 Jubileumbijeenkomst in Felix Meritis, Amsterdam

 

 

Eerste Hulp bij democratisering
Terwijl in Berlijn de muur wankelt, wordt in Utrecht het fundament gelegd voor de Alfred Mozer Stichting, die de democratie ondersteunt in landen waar dat nodig is. En dat zijn er sinds 1989 niet minder geworden.

 

Door Arjen Berkvens, directeur van de Alfred Mozer Stichting

 

De Berlijnse muur staat op 8 November 1989 nog overeind. In de DDR zijn demonstraties aan de orde van de dag, nadat tienduizenden DDR-burgers via Praag met de ‘treinen van de vrijheid’ naar West-Duitsland zijn gevlucht. In Berlijn demonstreerden in navolging van onder andere Dresden en Leipzig op 4 november een miljoen mensen tegen het regime. Toch was de val van de Muur nauwelijks voorstelbaar.

 

Op 8 november komt in Utrecht ‘het beraad over de Oost-Europa Stichting’, een initiatief van de partijraad, bij elkaar. Onder anderen Max van der Stoel, Maarten van Traa, Wouter Gortzak en Ien van den Heuvel doen aan dit beraad mee. Jan Marinus Wiersma, internationaal secretaris, heeft het bij elkaar geroepen. ‘We willen contacten opbouwen met allerlei groeperingen, en een bijdrage leveren aan de opbouw en de herstructurering van de maatschappij door een sociaaldemocratisch alternatief over het voetlicht te brengen.’ Besloten wordt tot het oprichten van een stichting die in meerdere landen actief zal zijn en zich breed op democratisering en specifiek op het steunen van sociaaldemocraten zal richten. De stichting zal zo veel mogelijk internationale samenwerking zoeken met soortgelijke initiatieven, bijvoorbeeld in Duitsland. Het fundament is gelegd. Een dag later valt de muur. Op 15 februari 1990 wordt de Alfred Mozer Stichting (AMS) opgericht. Max van der Stoel wordt de eerste voorzitter en Berend Jan van den Boomen de directeur.

 

De naamgever
Alfred Mozer (1905) was van afkomst Duits met een Hongaarse vader en een Duitse moeder. Na een korte loopbaan in de textiel, werd hij journalist en actief in de SPD. Begin 1933 sprak hij zich op een openbare verkiezingsbijeenkomst in Leer tegen Hitler uit. Hij werd door de SA gearresteerd, kwam weer vrij en vluchtte naar Nederland. Mozer werd actief in de SDAP en bracht het tot secretaris van Koos Vorrink, de toenmalige SDAP-voorzitter. Vanwege zijn verzetsactiviteiten moest hij in de oorlog onderduiken. In 1948 werd hij de eerste internationaal secretaris van de PvdA. Mozer, die zich verzette tegen het beeld dat alle Duitsers ‘fout’ waren geweest, was een groot voorstander van verzoening. Zijn afkeer tegen nationalisme en radicalisme maakte hem tot een voorvechter van Europese eenheid. Dat en zijn enorme internationale netwerk leidde ertoe dat hij in 1958 kabinetschef van EG-landbouwcommissaris Sicco Mansholt werd, tot 1970. In 1972 nam hij afscheid van de PvdA. Als overtuigd anti-communist stond hij kritisch tegenover de ontspanningspolitiek jegens de Communistische Oostblok regimes. Ook bestreed hij de polarisatiedrang en het radicalisme van Nieuw Links begin jaren zeventig. Mozer overleed op 12 augustus 1979.

 

De beginjaren
De AMS richt zich in eerste instantie op de DDR, Polen, Hongarije en Tsjecho-Slowakije. Contacten tussen PvdA-afdelingen en nieuwe sociaaldemocratische partijen in Midden- en Oost-Europa werden ondersteund en directe materiële hulp werd geboden. De AMS werd geen denktank, maar een praktijkgericht trainings- en scholingsinstituut, gericht op sociaaldemocratische partijen in Oost-Europa. De nieuwe zusterpartijen werden de beginselen van democratie, partijopbouw en campagnevoeren bijgebracht. De benodigde financiën voor de hulp die aan de Oost-Europese sociaaldemocraten werd geboden, kwamen grotendeels uit de MATRA-fondsen die de Nederlandse regering beschikbaar stelde voor de opbouw van democratie in Oost-Europa, voor een kleiner deel van de PvdA en uit donaties. Verder boden veel partijgenoten zich aan als vrijwilliger om te trainen of voor inzamelingsacties. Afdelingen kregen steun om banden aan te gaan met lokale afdelingen in Oost-Europa. Naast een gebrek aan kennis en vaardigheden had men geen geld; computers, faxen en telefoonverbindingen waren van slechte kwaliteit.

 

Training en scholing
Tientallen partijgenoten hebben inmiddels vrijwillig trainingen gegeven en er werden handboeken voor politieke partijen en trainers ontwikkeld. De AMS werkt vraaggestuurd. Dat betekent dat trainingen worden gegeven, nadat een serieus projectvoorstel is ingediend. De beste projecten komen voort uit de ambities en strategieën van de zusterpartijen. Zo werd tussen 1994 en 2000 stelselmatig steun gegeven aan de Tsjechische CSSD in samenwerking met andere Europese stichtingen. De slimme strategie van deze partij en de massale ondersteuning leidden ertoe dat deze partij binnen een paar jaar de regering kon leiden. De Sloveense sociaaldemocratische jongerenorganisatie Mladi Forum bestond uit zeer ambitieuze activisten. Ze wilden binnen tien jaar de grootste jongerenorganisatie van het land worden, doordringen in de partijtop en hun partij de grootste van het land maken. Vorig jaar was het zover. De AMS en andere politieke stichtingen hielpen daarbij.

 

Exit Oost-Europa Stichting
In de loop der jaren veranderde het perspectief. Het vooruitzicht van Europese Uitbreiding werd steeds belangrijker en kwam op de agenda van de AMS te staan. Na de ‘big bang’ van 2004 en de toetreding van Roemenië en Bulgarije in 2007 werden de activiteiten in deze landen beëindigd. De partijen die in de beginjaren door de AMS werden ondersteund, werden nu lid van het European Forum for Democracy and Solidarity, het sociaaldemocratische netwerk dat ondersteuning bood aan opkomende Europese democratieën, en gingen nu zelf hun buren ondersteunen. De AMS ging steeds oostelijker werken: projecten in Oost-Europa (Rusland, Wit-Rusland, Oekraïne en Moldavië), de Kaukasus (Armenië, Azerbeidzjan en Georgië), alle landen van het voormalige Joegoslavië en Albanië. Ook kwamen er verzoeken uit niet-Europese landen, maar om daar actief te kunnen worden, moest eerst de missie aangepast worden. Sinds augustus 2005 is de AMS niet meer de Oost-Europa Stichting van de PvdA, maar de internationale stichting voor sociaaldemocratie, zonder geografische beperkingen. Activiteiten in Turkije, Marokko en Jordanië werden ondernomen. Zwaartepunt ligt echter nog steeds bij de landen die in de toekomst toe zullen treden tot de EU.

 

Missie
De kern van de AMS-missie is het bevorderen van democratie door middel van de opbouw van sociaaldemocratische partijen. In sommige landen is die missie echter niet mogelijk. Daar waar geen zusterpartijen zijn en waar de democratie zwak is, zoals in Rusland en Georgië, wordt de democratie in het algemeen ondersteund. Samenwerking met CDA en VVD in Armenië en Georgië is een logisch gevolg daarvan. De missie van de AMS is (helaas) nog niet ten einde. De oprichters dachten dat het na vijf jaar niet meer nodig zou zijn, maar in veel landen is de situatie nijpend en staan democratie en rechtstaat onder druk. In Wit-Rusland worden partijgenoten nog steeds opgesloten. Sociaaldemocratie kan niet bestaan zonder democratie.

 

Steun de AMS door te doneren op ING rekening: 2790530; bij een donatie van € 10, - of meer krijgt u ons handboek Politieke Vaardigheden cadeau.